Na rogu Stalina i Trzech Krzyży

Cze 22, 2018 przez

Na rogu Stalina i Trzech Krzyży. Listy do Jerzego Borejszy 1944–1952 (Czytelnik).  Wszyscy najważniejsi pisarze drugiej połowy XX w. publikowali w „Czytelniku” i jak napisał Czesław Miłosz, razem z nim „byli w stajni” Borejszy. Spis korespondentów może stanowić zatem kanon kultury krajowej, która w tym krótkim pięcioleciu zaczynała odradzać się po wojennych zniszczeniach. Prawie wszystkie listy publikowane są po raz pierwszy i pochodzą z prywatnego archiwum rodziny. Jest to jedynie niewielka cząstka oryginalnego zbioru, zasadnicza jego część padła bowiem ofiarą konfiskaty. Ze względu na fragmentaryczność, a niekiedy enigmatyczność wiadomości autor opracowania zdecydował się na uzupełnienie listów urywkami utworów literackich bądź publicystki, o których wzmianki znalazły się w korespondencji, jak również zapisami z dzienników. Całości dopełnia grafika najwybitniejszych artystów z epoki, których prace zamieszczało m.in. „Odrodzenie”, wydawane przez „Czytelnika”, a w ostatnim okresie redagowane także...

Czytaj więcej

Korekta Bernharda

Cze 22, 2018 przez

Korekta Thomasa Bernharda w Czytelniku, w przekładzie Marka Kędzierskiego (trzecie wydanie). Bohaterami wydanej w 1975 roku powieści są trzej dawni koledzy szkolni, pochodzący z Górnej Austrii. Narrator, matematyk z Uniwersytetu Cambridge, przyjeżdża po latach nad rzekę Aurach do preparatora ptaków Hoellera i wprowadza się na poddasze jego domu, gdzie zamierza zebrać i uporządkować tysiące notatek, pozostawionych tam przez ich wspólnego przyjaciela, Roithamera, profesora fizyki w Cambridge. Roithamer, postać wykazująca wiele podobieństw do słynnego filozofa Ludwiga Wittgensteina, przez wiele lat budował dla siostry w geometrycznym centrum tamtejszego lasu osobliwy budynek nazywany Stożkiem, a dowiedziawszy się o jej śmierci, popełnił samobójstwo. Towarzyszymy w próbie rekonstrukcji rozpadu osobowości geniusza, nieustannie zmuszającego się do korygowania swoich przemyśleń, zanim proces ten przerwie właściwa korekta – śmierć. Jedyną logiczną konkluzją życia jest zanegowanie własnego istnienia. Ten ciemny tekst, jeden z...

Czytaj więcej

Zapiski Stempowskiego

Cze 21, 2018 przez

Przypominamy Zapiski dla zjawy Jerzego Stempowskiego (Noir Sur Blanc), prywatny dziennik w formie listów, prowadzony przez niego w latach 1940-1942, a odnaleziony w Szwajcarii. Przedmowa Wojciecha Karpińskiego.  Adresatem listów, owym cieniem czy zjawą, jest zmarła w 1940 roku bliska przyjaciółka autora, Ludwika (Wichuna) Rettingerowa, którą przez trzynaście lat wspierał w zmaganiach ze śmiertelną chorobą. Nieuchwytna niemal, a zarazem dojmująca obecność tego „cienia”, odróżnia Zapiski od innych prac Stempowskiego, stanowi próbę wyjścia poza ograniczenia gatunkowe. Istotną część berneńskiego dziennika zajmują analizy aktualnej sytuacji politycznej, spraw polskich i ukraińskich, a także ogólnoeuropejskich. Oprócz lektury prasy, przede wszystkim włoskiej, szwajcarskiej i francuskiej, Stempowski posiłkował się informacjami nadchodzącymi z okupowanej Polski, zwłaszcza relacjami zebranymi od osób, którym udało się przedostać do...

Czytaj więcej

Miłość made in China

Cze 21, 2018 przez

Miłość made in China Doriana Malovicia w Znaku.  Znakomity reportaż o największym na świecie rynku… matrymonialnym. Ceniony reportażysta i znawca chińskiej kultury Dorian Malovic przemierzył Państwo Środka wzdłuż i wszerz. Rozmawiał z matkami, żonami, córkami, siostrami, konkubinami i prostytutkami. Wysłuchał ich najintymniejszych zwierzeń, po to by zbudować prawdziwy obraz miłości made in China.  Jak być nastolatką, wiedząc że trzeba znaleźć męża przed ukończeniem 25 roku życiu, by nie zostać sheng nu – resztką, której nie chce żaden mężczyzna? Jak być kobietą, gdy to rodzice szukają dla Ciebie męża na ogromnym targu singli? Jak być matką, kiedy każda kolejna ciąża grozi represjami ze strony Państwa? A przede wszystkim – czy można kochać prawdziwie w świecie, w którym komunizm zniszczył wszystkie wartości poza bezwzględnym posłuszeństwem wobec Państwa i rodziny? W kraju, gdzie małżeństwo nie jest sprawą uczuć, lecz...

Czytaj więcej

Dziennik Sándora Máraiego

Cze 20, 2018 przez

Dziennik 1957-1966 Sándora Máraiego w Czytelniku, w przekładzie Teresy Worowskiej. Trzeci tom bardzo rozszerzonego wyboru dzienników Sándora Máraiego (1900–1989), jednego z najwybitniejszych pisarzy węgierskich dwudziestego wieku. Dziennik 1957–1966, tom trzeci z planowanych pięciu, obejmuje lata spędzone w Ameryce, do której pisarz przyjechał w 1952 roku, między innymi po to, by zdobyć dla siebie i bliskich obywatelstwo amerykańskie, na emigracji stali się bowiem bezpaństwowcami. Ameryka budziła w pisarzu uczucia ambiwalentne, doceniał piękno krajobrazu, możliwości podróży, doskonały poziom bibliotek, ale drażniła go niewrażliwość na kulturę społeczeństwa nastawionego głównie na zdobywanie dóbr materialnych, źle znosił klimat, przeżył również rozczarowanie postawą większości środowisk emigracji węgierskiej. To lata dojrzewania do starości, której pierwsze symptomy zaczęły się pojawiać w życiu pisarza i jego żony. I lata dorastania ich przybranego syna, który – w przeciwieństwie do nich – znalazł sobie miejsce...

Czytaj więcej

Wracając do Wilna

Cze 20, 2018 przez

Wracając do Wilna Tadeusza Tomaszewskiego w Czytelniku.  Tadeusz Tomaszewski od wielu lat śledzi losy dawnych wilnian – głównie Polaków, którzy albo urodzili się w Wilnie w okresie Dwudziestolecia międzywojennego, albo spędzili w mieście nad Wilią ważne lata swego życia. Książka Wracając do Wilna jest efektem licznych rozmów z tymi osobami, prowadzonych już na początku XXI wieku. Zawiera 21 wywiadów; wśród rozmówców Autora znaleźli się wybitni przedstawiciele polskiej kultury, sztuki i nauki, między innymi Barbara Skarga, Hanna Świda-Ziemba, Danuta Szaflarska, Emil Karewicz, Jadwiga Pietraszkiewicz, Romuald Twardowski, Franciszek Walicki, mieszkający po wojnie w Polsce w jej nowych granicach; a także osoby, które w Wilnie pozostały: Polka Janina Gieczewska i Litwinka Birutė Mackonytė. „Jest to książka nie tyle napisana, co «nagadana», zbiór wspomnień sięgających czasów polskiego Wilna i okresu wojny oraz lat powojennych, przez większość moich rozmówców...

Czytaj więcej

Podróż Dygata

Cze 18, 2018 przez

Podróż Stanisława Dygata w wydawnictwie PIW.  „Nie chcąc być ani turystą, ani pisarzem, podróżowałem jako turysta-pisarz, a niepoprawna wiara w cudy kazała mi ufnie oczekiwać, że coś się mimo to zdarzy i nastąpi”, pisze w Podróży Stanisław Dygat. Choć ta powieść sławą ustępuje Jezioru Bodeńskiemu czy Disneylandowi, to jednak o wiele lepiej niż one oparła się upływowi czasu. Po raz pierwszy Podróż ukazała się 60 lat temu, w samym środku poststalinowskiej odwilży. Autor jednak powstrzymał się tu przed kreśleniem ówczesnego pejzażu polityczno-społecznego Polski i namalował uniwersalny portret ludzkiej duszy. Akcja w większości toczy się albo przed wojną, albo w jej czasie, a jeśli nawet po wojnie, to głównie we Włoszech – podczas tytułowej podróży. Zakompleksiony urzędnik Henryk Szalej po raz pierwszy w życiu wyjeżdża za granicę. Rzeczywista wyprawa w celu spotkania z niewidzianym od...

Czytaj więcej

Dziesięć zasad dla połączonego świata

Cze 18, 2018 przez

Wolne słowo. Dziesięć zasad dla połączonego świata Timothy’ego Gartona Asha w Znaku.  W świecie coraz jaskrawszych różnic światopoglądowych, musimy zgadzać się przynajmniej co do tego, na co się nie zgadzamy. Jeszcze nigdy dotąd nie cieszyliśmy się taką swobodą wypowiedzi. Dzięki dostępowi do internetu każdy z nas może publikować niemal wszystko i docierać do milionów odbiorców. Nigdy też nie było okresu, w którym wynaturzone formy wolności wyrazu – mowa nienawiści, fake newsy – przenikałyby z taką łatwością przez granice krajów. Timothy Garton Ash, jeden z najwybitniejszych pisarzy politycznych naszych czasów, przedstawia manifest na rzecz globalnej wolności słowa. Za pomocą barwnych przykładów – poczynając od osobistych doświadczeń z orwellowskim aparatem cenzury w Chinach, przez sprawę sądową słynnej autorki książek kulinarnych Nigelli Lawson, po kontrowersje wokół „Charlie Hebdo” – autor kreśli ramy cywilizacyjnego konfliktu w świecie, w...

Czytaj więcej

Anna In w grobowcach świata

Cze 18, 2018 przez

Anna In w grobowcach świata Olgi Toakrczuk. Przypominamy.  Jeden z najstarszych mitów w historii ludzkości w nowej, współczesnej odsłonie. Uwalniająca wyobraźnię, nowoczesna powieść. Olga Tokarczuk uwspółcześnia mit pochodzący sprzed niemal czterech tysięcy lat – historię o sumeryjskiej bogini Inannie, która zstąpiła do krainy zmarłych. Z rozmachem stwarza różnobarwną, rozpisaną na wiele głosów opowieść, w której wizja nowoczesności splata się z tym, co uniwersalne – ponadczasową, głęboko ludzką historią o przezwyciężaniu śmierci. Przemysław Czapliński: ”Olga Tokarczuk na tę jedną książkę wymyśliła gatunek, język i zupełnie nowy sposób mówienia. I osiągnęła niebywały rezultat. W języku polskim zadźwięczała nuta tak czysta, że dech w piersiach zapiera. Tak brzmi wielka literatura”.  Bernadetta Darska: ”Pisarka stworzyła historię niezwykle współczesną i swej symbolice aktualną”.  Juliusz Kurkiewicz: ”Tokarczuk nie powtarza jedynie mitologicznych wątków ani nie bawi się ich odwracaniem, ale wnika...

Czytaj więcej

Postronni?

Cze 18, 2018 przez

Postronni? Zagłada w relacjach chłopskich świadków. Książka Karoliny Koprowskiej w wydawnictwie Universitas.  Ryszard Nycz: Temat, który podjęła Karolina Koprowska w swej książce, jest zarówno bardzo ważny – mentalnie, społecznie, historycznie – jak i trudny do obiektywnego, a jednocześnie zniuansowanego opisania oraz merytorycznie wyczerpującego opracowania (głównie z powodu szczupłości dostępnych świadectw, niepełnej wiedzy, konieczności wnioskowania z pośrednich form zapisu czy znaczących luk pamięciowych i nieobecności kluczowych wątków w zachowanych relacjach). W mojej ocenie wszystkie te wyzwania zostały w pracy odważnie podjęte, a problemy, które one niosą – rozwiązane, i to z pełnym merytorycznym, jak również etycznym, powodzeniem. Książka ta jest dojrzałym i cennym osiągnięciem badawczym. Roma Sendyka: Książka Karoliny Koprowskiej jest próbą przyjrzenia się współczesnym relacjom polsko-żydowskim inaczej, niż zrobiliby to politolodzy czy historycy. Autorka rozprawy decyduje się na obserwację zjawisk należących do obszaru kultury:...

Czytaj więcej